Hou de rietvogels, de uiltjes, de vleermuizen en de wezels in de stad (2012 Initiatiefgroep)

Het gebied langs het spoor tussen Haagweg en Telderskade herbergt een bijzondere ecologie. Sommige delen van het terrein zijn decennialang ongerept gebleven, op andere delen bevonden zich tot voor kort volkstuintjes, een dierenwei en een hooilandje. De variatie aan planten- en diersoorten is er relatief groot. Dat is mede te danken aan een grote afwisseling van biotopen: schrale spoorbermen, weiland, droge en natte ruigtes, grasvelden met bomen. Ook de waterlopen zijn gevarieerd: er zijn slootjes op polderniveau en er is ‘open’water (o.a. de Spoorhaven en de sloten aan de oostzijde van het spoor) dat in verbinding staat met de Rijn.

In 1998 inventariseerde de Universiteit Leiden op het terrein maar liefst 300 verschillende plantensoorten, 15 vissoorten, 4 soortenamfibieën, 110 vogelsoorten en 13 zoogdieren (egels, muizensoorten, wezels). Daaronder bevonden zich tientallen zeldzame soorten. Ook is gebleken dat de natuurwaarden van het Haagwegterrein van belang zijn voor de binnenstad en voor polderpark Cronesteyn. Vogels gebruiken het Haagwegterrein om te rusten en te fourageren. Ze verspreiden zich vandaar naar de Hortus en naar andere bomen en tuinen in de binnenstad. Tussen de duingebieden en Cronesteyn of het Groene Hart geldt het Haagwegterrein voor vogels bovendien als een zogeheten ‘stepping stone’. Het Haagwegterrein zorgt ervoor dat je in het centrum van Leiden zomaar een uiltje of een ijsvogel kunt spotten. (Zie voor de gedetailleerde inventarisatie de toelichting bij het Voorontwerp bestemmingsplan Haagwegterrein)

Sinds 1998 zet de Initiatiefgroep Haagwegterrein zich in voor het behoud en de versterking van deze waardevolle natuur middenin de stad.Op ons verzoek is het adviesbureau De Groene Ruimte uit Wageningen bij de projectplannen betrokken. Dit bureau heeft meermalen uitvoerig gerapporteerd over de wijze waarop de natuurwaarden van het Haagwegterrein te combineren zijn met nieuwbouw. Zo is er een zeer gedetailleerde Ecologische Onderlegger (1999) opgesteld als basis voor de projectontwikkeling, en een Aanzet Inrichtings- en Beheerplan (2005), dat het Beeldkwaliteitsplan van 2004 als uitgangspunt neemt voor de wijze waarop de groene delen van het plan ecologisch verantwoord kunnen worden ingericht.

De gemeente Leiden en de projectontwikkelaars hebben zich, tot onze vreugde, herhaaldelijk mondeling en schriftelijk uitgesproken voor versterking van de natuurwaarden op het terrein. Zo staat er in het Voorontwerp Bestemmingsplan van 2005 duidelijk aangegeven welke gebieden ‘uitsluitend bestemd zijn voor behoud en ontwikkeling van natuurwaarden.’

Helaas staat de ecologie op het terrein voortdurend onder druk. De parkeernorm voor nieuwbouw is door de gemeenteraad opgehoogd naar 1,5 plaats per woning, waardoor er in het deelplan In de Hoven een deel van het groen geschrapt is. De projectontwikkelaar doet concessies aan groene uitgangspunten omwille van de financiën. En door de (noodzakelijke) saneringen op het terrein zijn biotopen in 2007 gedeeltelijk verwoest. Toch is het opmerkelijk hoe goed de natuur zich hier alweer herstelt. Het drassige rietland ter hoogte van de studentenflat is bijvoorbeeld alweer helemaal terug, de schuwe rietvogeltjes ook.

De Initiatiefgroep is enthousiast over de duurzame groene uitgangspunten in de plannen van 2004 en 2005. Daarin is bijvoorbeeld een groot ruigte-eiland getekend ten zuiden van de studentenflat, waar de bestaande natuur zich in alle rust verder kan ontwikkelen. Wandelaars en fietsers kunnen via een pad langs het spoor van dit groen genieten. Ook zijn op verschillende plaatsen in het gebied nieuwe water-partijen geprojecteerd. Langs vrijwel alle slootjes in het gebied zijn flauw aflopende oevers gedacht. Die zijn belangrijk voor vogels,amfibieën, rietruigtes en andere, meer bijzondere waterplanten. De sloot achter het noordelijke deel van de Rijn en Schiekade wordt in het Beeldkwaliteitplan verbreed en krijgt dwars door het midden een verhoogd gedeelte, dat de natuurwaarden sterk zal bevorderen.

De Initiatiefgroep Haagwegterrein hecht sterk aan deze eerder overeengekomen groene uitgangspunten, die passen in een verantwoord, eigentijds leefklimaat. Ze zijn uitstekend te combineren met nieuwbouw en zullen het woongenot voor nieuwe en bestaande bewoners vergroten. Behoud van de huidige variatie is veel boeiender dan vervanging door ‘zichtgroen’ (saai gras,met hooguit wat struiken of bomen), waar slechts weinig dieren zich thuis voelen, en waar bijzondere planten geen kans meer krijgen.

Ruigtes in de stad zijn er niet alleen voor de bloemetje en de beestjes. Ze zijn met een voetpad toegankelijk te maken voor omwonenden.Dat moet dan wel doordacht gebeuren. Met een verhoogd vlonderpad kun je bijvoorbeeld voorkomen dat er honden worden uitgelaten in de ruigte (en dat de vogels verjaagd worden). De Initiatiefgroep blijft zich inzetten voor een ecologisch verantwoord plan.